Ngất do hệ thần kinh tự chủ phản ứng quá mức

Hà NộiBà Trang, 51 tuổi, chóng mặt, vã mồ hôi rồi bất tỉnh sau 3 phút tập gym, bác sĩ chẩn đoán hệ thần kinh tự chủ phản ứng quá mức gây tụt huyết áp.

ThS.BS Phùng Văn Thao, khoa Tim mạch, Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh Hà Nội, cho biết huyết áp của bà Trang tụt dưới 75/60 mmHg. Bác sĩ chỉ định người bệnh thực hiện nghiệm pháp bàn nghiêng - phương pháp giúp theo dõi phản ứng của cơ thể như huyết áp, nhịp tim khi thay đổi tư thế để tìm nguyên nhân gây ngất.

Ban đầu, ở tư thế nằm, huyết áp người bệnh ổn định ở mức 101/58 mmHg. Khi bàn được nâng lên tư thế gần đứng, huyết áp người bệnh bắt đầu giảm dần còn 91/57 mmHg. Sau khoảng 20 phút, bác sĩ sử dụng thuốc hỗ trợ nhằm kích hoạt phản xạ của hệ thần kinh tự chủ. Lúc này, huyết áp tiếp tục hạ xuống 87/50 mmHg, bà Trang chóng mặt, vã mồ hôi rồi mất ý thức.

Trong thời điểm ngất, hệ thống theo dõi ghi nhận tim ngừng đập thoáng qua khoảng 5 giây, khiến lượng máu lên não giảm đột ngột. Ngay sau đó, bệnh nhân được hạ bàn, hỗ trợ kịp thời.

Bác sĩ kết luận bà Trang bị ngất phản xạ. Đây là tình trạng khi hệ thần kinh tự chủ phản ứng quá mức làm tụt huyết áp, có thể kèm theo chậm nhịp tim đột ngột, khiến máu lên não giảm tạm thời, gây mất ý thức.

5 năm trước bà từng ngất một lần sau khi tập luyện trong thời tiết nắng nóng, nghĩ do cơ thể quá mệt dẫn tới kiệt sức nên không đi khám.

Người bệnh được chỉ định thực hiện nghiệm pháp bàn nghiêng để tìm nguyên nhân gây ngất. Ảnh: Bệnh viện Đa Khoa Tâm Anh

Theo bác sĩ Thao, ngất phản xạ phổ biến, có thể gặp ở mọi lứa tuổi, nhưng thường gặp hơn ở người trẻ, phụ nữ hoặc người có huyết áp thấp. Trước đây, việc xác định nguyên nhân ngất gặp nhiều khó khăn do triệu chứng dễ nhầm lẫn với động kinh hoặc bệnh tim. Hiện, nhờ kỹ thuật chẩn đoán hiện đại như nghiệm pháp bàn nghiêng giúp phân biệt ngất phản xạ với rối loạn nhịp tim hay bệnh lý thần kinh.

Bà Trang không cần điều trị nội khoa song cần chú trọng điều chỉnh lối sống nhằm hạn chế tái phát cơn ngất. Người bệnh tránh yếu tố dễ khởi phát như đứng lâu, thay đổi tư thế đột ngột, môi trường nóng bức hoặc gắng sức quá mức. Uống đủ nước mỗi ngày, tăng nhẹ lượng muối theo hướng dẫn của bác sĩ để duy trì huyết áp ổn định, ngủ đủ giấc, hạn chế căng thẳng kéo dài.

Khi xuất hiện dấu hiệu báo trước như chóng mặt, buồn nôn, vã mồ hôi, người bệnh cần nhanh chóng ngồi hoặc nằm xuống, ưu tiên tư thế nằm nâng chân cao để tăng lượng máu trở về tim và não. Một số động tác đơn giản như bắt chéo chân, siết cơ đùi - bụng hoặc nắm chặt tay cũng có thể giúp cải thiện huyết áp tạm thời, hạn chế tiến triển thành cơn ngất.

Trong trường hợp các cơn ngất tái diễn nhiều lần, người bệnh cần tái khám để được theo dõi.

Ly Nguyễn

*Tên người bệnh đã được thay đổi

Độc giả gửi câu hỏi về tim mạch tại đây để bác sĩ giải đáp