2 hours ago
5
Quảng Cáo
0943778078
Trung Quốc - khách mua chính của dầu Iran và UAE - thị trường thương mại số 1 của nước này sẽ chịu tác động lớn khi Mỹ muốn cô lập Iran.
Ngày 24/8, Mỹ công bố chiến dịch nhằm cô lập Iran khỏi nền kinh tế toàn cầu, đồng thời đe dọa trừng phạt những thực thể vẫn tiếp tục làm ăn với Tehran. Động thái này nằm trong nỗ lực của Washington nhằm cắt đứt huyết mạch thương mại đã giúp duy trì nền kinh tế Iran trong gần 6 tháng chiến sự.
Dù chi tiết về cách thực thi vẫn chưa rõ ràng, lời đe dọa này vẫn có thể đẩy Mỹ vào thế đối đầu với một số đối tác thương mại lớn của Tehran.
Trung Quốc
Trung Quốc là khách mua lớn nhất của dầu Iran, đóng vai trò là cầu nối quan trọng giúp Tehran tiếp cận kinh tế toàn cầu. Số liệu của Chính phủ Mỹ cho thấy Trung Quốc mua khoảng 90% dầu xuất khẩu của Iran.
Theo Ủy ban Đánh giá Kinh tế và An ninh Mỹ - Trung, kim ngạch thương mại song phương giữa Trung Quốc và Iran đạt 9,96 tỷ USD năm 2025. Con số này chưa bao gồm khoảng 31,2 tỷ USD dầu thô Iran xuất khẩu không được ghi nhận chính thức.
Theo Kpler, các nhà máy lọc dầu độc lập của Trung Quốc mua phần lớn lượng dầu này. Dầu Iran thường được ghi là dầu thô của Malaysia hoặc Indonesia, còn các khoản thanh toán được thực hiện qua trung gian ngoài hệ thống đồng USD. Bộ Tài chính Mỹ đã trừng phạt một số nhà máy lọc dầu này năm nay vì mua dầu Iran, nhưng không trừng phạt các tổ chức tài chính Trung Quốc.
Bắc Kinh đến nay vẫn công khai phản đối các biện pháp trừng phạt của Mỹ đối với Iran, cho rằng sức ép kinh tế sẽ không giải quyết được bất đồng.
Dan Wang - Giám đốc phụ trách Trung Quốc tại Eurasia Group, cho rằng dù không thể trực tiếp chống lại chiến dịch trừng phạt của Washington, Bắc Kinh cũng sẽ "âm thầm tăng cường tuân thủ" tại các ngân hàng và công ty dầu khí quốc doanh để tránh vạ lây. "Giới chức Trung Quốc vẫn coi trọng khả năng tiếp cận đồng USD và thị trường Mỹ hơn", Wang nói.
Các tiểu vương quốc Arab thống nhất (UAE)
UAE nằm cách Iran chỉ khoảng 80 km và từ lâu đã là một trung tâm thương mại lớn với Iran. Kim ngạch thương mại hai nước đạt khoảng 28 tỷ USD năm 2024. Khi đó, UAE là nguồn cung hàng nhập khẩu lớn nhất của Iran, đóng góp hơn 30% kim ngạch, theo Tổ chức Thương mại Thế giới (WTO). UAE cũng là thị trường xuất khẩu lớn thứ ba của Iran, chiếm 12% tổng kim ngạch xuất khẩu của nước này, tương đương hơn 7 tỷ USD.
Tuy nhiên, quan hệ thương mại này gặp trở ngại từ tuần trước, khi UAE đình chỉ toàn bộ giao dịch thương mại và tài chính với Iran, sau vụ 2 tên lửa đạn đạo phóng về phía lãnh thổ UAE. Trong đó, một tên lửa nhắm vào các tàu chở dầu thuộc sở hữu của UAE.
Một con đường ở Dubai với các tòa nhà chọc trời hồi tháng 6. Ảnh: AFP
Iran từ lâu cũng dựa vào các ngân hàng và hệ thống tài chính của UAE để tiếp cận kinh tế thế giới. Theo Viện Washington - một tổ chức nghiên cứu tại Mỹ, để thực sự cắt đứt Iran khỏi hệ thống này, giới chức UAE cần cương quyết siết chặt các hoạt động tài chính và thương mại không minh bạch.
"Phần lớn hoạt động trung chuyển, buôn lậu và ngân hàng ngầm của Iran diễn ra tại Dubai. Vì vậy, Washington phải làm hết sức có thể để gây sức ép và thuyết phục giới lãnh đạo Dubai hợp tác", Matthew Levitt - cựu quan chức Bộ Tài chính Mỹ, viết trong một báo cáo hôm 24/8.
Thổ Nhĩ Kỳ
Theo Bộ Ngoại giao Thổ Nhĩ Kỳ, kim ngạch thương mại hai nước đạt 5,7 tỷ USD năm 2024. Ankara chủ yếu xuất khẩu máy móc, linh kiện, hóa chất và nông sản, đồng thời nhập khẩu năng lượng từ Tehran.
Theo truyền thông địa phương, trong khuôn khổ hợp đồng cung cấp khí đốt 25 năm giữa 2 nước, đã hết hạn cuối tháng 7, lượng khí đốt Iran mà Thổ Nhĩ Kỳ nhập khẩu đã tăng vọt năm nay. Việc này đưa tỷ trọng khí đốt Iran trong tổng lượng khí nhập khẩu của Thổ Nhĩ Kỳ lên 18,6%.
Dù Ankara đã tìm cách đa dạng hóa nguồn cung bằng cách tăng nhập khẩu qua đường ống từ Azerbaijan và Nga, nước này đến nay chưa phát tín hiệu sẽ cắt đứt quan hệ thương mại với Iran.
Iraq
Iraq phụ thuộc vào điện và khí đốt của Iran. Nước này từ lâu đã duy trì hoạt động thương mại trị giá hàng tỷ USD với Tehran.
Tháng 3/2024, Iran gia hạn hợp đồng 5 năm để cung cấp cho Iraq gần 19 tỷ m3 khí đốt tự nhiên mỗi năm. Theo Cơ quan Thông tin Năng lượng Mỹ (EIA), điện nhập khẩu từ Iran chiếm hơn 30% sản lượng điện của Iraq năm 2023.
Theo Reuters, kim ngạch thương mại Iraq - Iran đạt hơn 10 tỷ USD trong năm 2025. Tehran xuất khẩu thực phẩm, hàng tiêu dùng và nhiều sản phẩm khác sang Iraq. Hoạt động thương mại giữa hai nước suy giảm trong năm nay, do rủi ro an ninh khi chiến sự nổ ra.
Theo các báo cáo, Iraq trả cho Iran khoảng 4-5 tỷ USD mỗi năm để mua khí đốt tự nhiên phục vụ sản xuất điện. Các biện pháp trừng phạt mới của Mỹ có thể hạn chế khả năng Iraq thanh toán cho năng lượng nhập khẩu từ Iran.
Ấn Độ
Ấn Độ cũng là một trong 5 đối tác thương mại lớn nhất của Iran. Tuy nhiên, vài năm qua, kim ngạch thương mại giữa hai nước sụt giảm, còn 1,6 tỷ USD trong năm tài chính kết thúc vào tháng 3/2026, theo Bộ Thương mại Ấn Độ.
New Delhi chủ yếu xuất khẩu gạo, chè, đường và dược phẩm sang Iran, đồng thời nhập khẩu trái cây khô và trái cây tươi từ nước này. Hồi tháng 4, Ấn Độ nhập khẩu lại dầu thô từ Iran sau 7 năm gián đoạn, sau khi Mỹ tạm dỡ bỏ lệnh trừng phạt với dầu Iran. Tuy nhiên, hoạt động thương mại này sẽ đối mặt với phép thử nếu Washington thực hiện lời đe dọa trừng phạt bất kỳ thực thể nào giao dịch với Iran.
Hà Thu (theo CNBC, Reuters)
