Tăng trách nhiệm liên đới của người hướng dẫn thi nghiên cứu khoa học, kỹ thuật

Bộ GD-ĐT vừa công bố dự thảo Thông tư ban hành quy chế Cuộc thi nghiên cứu khoa học, kỹ thuật cấp quốc gia dành cho học sinh THCS, THPT.

Học sinh buộc phải lập nhật ký nghiên cứu liên tục

Bộ GD-ĐT cho biết, dự thảo thông tư tăng cường các quy định về công khai, minh bạch và liêm chính khoa học, trong đó bổ sung quy định cụ thể về nội dung, thời điểm, hình thức công khai thông tin cuộc thi; cơ chế tiếp nhận, xử lý phản ánh, kiến nghị về vi phạm liêm chính khoa học.

Một điểm mới đáng chú ý của dự thảo là quy định phân loại 3 mức độ an toàn đối với dự án nghiên cứu, bao gồm: mức cấm tuyệt đối, mức phê duyệt rủi ro và mức an toàn. Việc phân định này giúp cơ sở giáo dục có căn cứ rõ ràng khi phê duyệt kế hoạch nghiên cứu của học sinh.

Dự thảo yêu cầu tính nguyên gốc. Theo Bộ GD-ĐT, dự án bắt buộc phải bảo đảm trung thực, khách quan; không gian lận, giả mạo, sao chép trái phép hoặc chiếm đoạt kết quả nghiên cứu của người khác. Kết quả nghiên cứu phải phản ánh đúng mức độ đóng góp thực chất của từng thành viên.

Theo dự thảo, học sinh bắt buộc phải lập nhật ký nghiên cứu liên tục (bằng bản viết hoặc điện tử), ghi nhận rõ thời gian, đầu việc, phương pháp và vai trò của từng người, có xác nhận định kỳ của giáo viên hướng dẫn. 

"Đây là tài liệu bắt buộc dùng để đối chiếu mức độ trung thực, phân biệt sự tham gia thực chất của học sinh với vai trò hỗ trợ của người hướng dẫn", đại diện Bộ GD-ĐT lý giải.

Cùng với đó, dự thảo kiểm soát chặt việc ứng dụng trí tuệ nhân tạo (AI). Học sinh được phép sử dụng AI để tra cứu hoặc mô phỏng, nhưng phải kê khai trung thực trong hồ sơ về mục đích, phạm vi sử dụng. Nghiêm cấm dùng AI để giả mạo quá trình nghiên cứu, tạo lập dữ liệu sai lệch hoặc thay thế hoạt động phân tích, sáng tạo của học sinh.

Trách nhiệm liên đới của người hướng dẫn và nhà trường

Dự thảo thông tư quy định trách nhiệm liên đới của người hướng dẫn và nhà trường. Người hướng dẫn không được thực hiện thay học sinh các nội dung cốt lõi và phải chịu trách nhiệm liên đới nếu để xảy ra vi phạm liêm chính khoa học. Cơ sở giáo dục nếu thiếu giám sát, để xảy ra sai phạm sẽ bị phê bình và xem xét trách nhiệm người đứng đầu.

Danh sách dự án, báo cáo tóm tắt và poster phải được công khai rộng rãi. Đơn vị thường trực sẽ công khai địa chỉ tiếp nhận kiến nghị về tính nguyên gốc và xử lý xác minh trong vòng 7 ngày làm việc.

Bên cạnh khen thưởng, dự thảo nêu rõ chế tài xử phạt đối với từng đối tượng liên quan đến cuộc thi vi phạm. Học sinh làm giả hồ sơ, nhật ký hay dữ liệu gốc sẽ bị hủy kết quả thi và cấm tham gia cuộc thi từ 1 đến 2 năm. 

Người hướng dẫn vi phạm có thể bị cấm hướng dẫn từ 1 đến 2 chu kỳ cuộc thi tiếp theo, bị xử lý theo luật viên chức và pháp luật khác có liên quan. Mọi giải thưởng của các dự án bị phát hiện vi phạm liêm chính khoa học sau đó đều sẽ bị thu hồi và công bố công khai.

Dự thảo cũng cụ thể hóa cơ chế tiếp nhận, xác minh và hình thức xử lý vi phạm tương ứng...

Cuộc thi khoa học, kỹ thuật dành cho học sinh cấp quốc gia nhiều năm gần đây đều có nghi vấn, lùm xùm về tính trung thực của các dự án đoạt giải thưởng. Bộ GD-ĐT từng phải ra quyết định hủy kết quả giải thưởng đã được trao sau khi xác minh có vi phạm về liêm chính khoa học.