Thị trường lao động 'chuyển làn'

Vì sao ngân hàng cắt giảm nhiều nhân sự?

Nhìn vào báo cáo tài chính quý 2/2026 của một số ngân hàng (NH) mới vừa công bố đã thấy số lượng lao động sụt giảm so với đầu năm. Chẳng hạn, NH TMCP Sài Gòn Tài Lộc (Sacombank) ghi nhận đợt cắt giảm nhân sự mạnh nhất từ trước tới nay. Nếu như cuối năm 2025, NH này và các công ty con có số lượng nhân viên là 16.816 người thì đến hết tháng 6 chỉ còn 13.078 người, tương đương giảm 3.738 nhân sự. Nhờ sự cắt giảm này, chi phí cho nhân viên trong kỳ của NH này giảm từ gần 3.914 tỉ đồng về 3.702 tỉ đồng, tương đương giảm 5%. Trước đó, xu hướng cắt giảm nhân sự tại Sacombank cũng đã diễn ra trong năm 2025 với hơn 1.200 người.

Nhiều ngân hàng mạnh tay cắt giảm nhân sự, nhưng cũng có nơi tuyển mới

ẢNH: NHẬT THỊNH

Trong khi đó, NH TMCP Quốc tế Việt Nam (VIB) cũng ghi nhận biến động lớn về lao động. Cuối tháng 6, NH công bố có 9.554 người, giảm 724 người so với cuối năm 2025. Riêng trong quý 2/2026, VIB đã tinh giản khoảng 500 nhân sự. Đây cũng là xu hướng kéo dài tại VIB trong khoảng 3 năm trở lại đây. So với cuối năm 2023, quy mô nhân sự của NH đã giảm khoảng 2.500 người, tương đương hơn 20%. Không nằm ngoài xu hướng này, NH TMCP Đầu tư và phát triển Việt Nam (BIDV) cũng giảm 406 nhân viên, đưa số lượng nhân viên tại NH và các công ty con xuống còn 28.867 người; Eximbank cũng thu hẹp 516 người, tương ứng 8,5%…

Không chỉ ngành NH, một số doanh nghiệp (DN) khác cũng cắt giảm lao động như Vietnam Airlines giảm 1.124 người trong nửa đầu năm nay, xuống còn 21.909 người. Tổng Công ty Cảng hàng không Việt Nam (ACV) giảm hơn 2.300 người trong nửa đầu năm, từ gần 11.000 người xuống còn 8.474 lao động. Trong báo cáo thường niên công bố hồi tháng 4, công ty cho biết việc tiếp tục sắp xếp, tinh gọn bộ máy là công việc được thực hiện liên quan đến quản trị DN năm nay. Bên cạnh đó, ban lãnh đạo ACV cho biết sẽ quản lý chặt chẽ tuyển dụng, cơ cấu lại nguồn nhân lực và phát triển đội ngũ chuyên gia trong các lĩnh vực then chốt. Công ty cũng lên kế hoạch xây dựng cơ chế lương, thưởng, phúc lợi phù hợp để thu hút và giữ chân nhân sự chất lượng…

Các siêu dự án luôn "khát" lao động. Trong ảnh là Cảng hàng không quốc tế Long Thành, TP.Đồng Nai

ẢNH: ACV

TS Nguyễn Trung Nhân, Trưởng phòng Đào tạo Trường ĐH Công nghiệp TP.HCM, cho rằng việc các NH giảm mạnh nhân sự gần đây có thể thấy rằng do ngành này gia tăng ứng dụng công nghệ, trong đó có trí tuệ nhân tạo (AI), thực hiện dữ liệu số, chuyển đổi số khá mạnh. Với những công việc như hỗ trợ khách hàng, trả lời qua tổng đài… là những việc giản đơn nên có thể ứng dụng bằng công nghệ, tổng đài tự động với AI. Song song, các NH có thể sắp xếp cơ cấu lại khi yêu cầu nhân sự phải đáp ứng nhiều điều kiện hơn.

Thực tế không phải mọi NH đều giảm nhân sự. Một số đơn vị cũng mở rộng đội ngũ nhân sự như VPBank (VPB) tuyển dụng 987 nhân viên trong nửa đầu năm nay, đưa tổng số lao động đến cuối quý 2/2026 lên 18.541 người; KienlongBank cũng tuyển mới 578 người, nâng quy mô nhân sự lên 3.375 người, tương ứng mức tăng 20,7%. Một số NH khác như Techcombank, ABBank, MBBank… cũng bổ sung thêm hàng trăm nhân sự. Như vậy, vấn đề cơ cấu sắp xếp nhân sự luôn diễn ra ở mọi lĩnh vực.

Nhu cầu lao động sẽ tăng cao khi kinh tế Việt Nam tăng trưởng hai con số (trong ảnh là sản xuất tại Công ty TNHH Channel Well Technology Việt Nam)

ẢNH: PHẠM HÙNG

"Các DN luôn thực hiện tái cơ cấu nhân sự. Trong đó sẽ cắt giảm lao động ở những hoạt động lặp đi lặp lại hay không cần đến sự sáng tạo, thủ công và gia tăng nhân sự chất lượng cao. Đây cũng là xu hướng chung trên toàn thế giới. Đặc biệt khi AI đã được tích hợp vào rất nhiều công cụ, giải pháp thì làn sóng này càng có thể diễn ra nhanh hơn", TS Nguyễn Trung Nhân chia sẻ.

Các siêu dự án "khát" nhân lực

Trái ngược với bức tranh trầm lắng ở một số ngành nghề, hàng loạt siêu dự án hạ tầng trọng điểm quốc gia trên cả nước lại đang rơi vào cảnh "khát" lao động trầm trọng. Tiến độ gấp rút cùng áp lực tăng tốc thi công tại các đại công trường đang tạo ra một "cơn lốc" cầu nhân lực xây dựng lẫn vận hành chưa từng có.

Điển hình, tại dự án trọng điểm quốc gia Cảng hàng không quốc tế Long Thành (TP.Đồng Nai), dù công trường luôn duy trì cao điểm gần 7.000 lao động làm việc xuyên suốt, ACV vẫn đối mặt với tình trạng thiếu hụt nguồn nhân lực kỹ thuật và vận hành chuyên dụng. Để chuẩn bị cho kế hoạch vận hành thử nghiệm, ACV liên tục mở các đợt thi tuyển diện rộng, thu hút hàng trăm ứng viên cho các vị trí kỹ thuật, bảo trì thiết bị, điều hành khai thác bay, cho đến các lực lượng trực tiếp phục vụ nhà ga như nhân viên thông tin trợ giúp, dịch vụ phòng VIP... Dự án không chỉ mang lại mức thu nhập cạnh tranh với mức lương không dưới 16 triệu đồng/tháng mà trong quá trình làm việc, người lao động sẽ được đào tạo và phát triển kỹ năng, gắn liền với chính sách ưu tiên tuyển dụng, đào tạo nghề nhằm tạo sinh kế bền vững cho người dân khu vực tái định cư Đồng Nai. Như vậy bên cạnh việc cắt giảm nhân sự thì tại những đại công trình, ACV cũng phải liên tục tuyển dụng mới.

Không riêng gì các dự án hạ tầng công, khối DN tư nhân lớn cũng đang bước vào chiến dịch tăng tốc tuyển dụng với quy mô kỷ lục. Giữa tháng 5, Tập đoàn Vingroup công bố kế hoạch tuyển dụng giai đoạn 1 hơn 20.000 lao động để phục vụ dự án Khu đô thị thể thao quốc tế Hà Nội (quy mô hơn 9.171 ha) và các dự án khác trên địa bàn TP.Hà Nội. Đợt tuyển dụng thu hút sự chú ý khi đưa ra chính sách đãi ngộ vượt trội, cam kết chi trả thu nhập hấp dẫn, đầy đủ 100% chế độ bảo hiểm xã hội, bảo hiểm y tế, phụ cấp tăng ca và các đặc quyền sinh thái của tập đoàn. Đối với các ứng viên chưa có kinh nghiệm, Vingroup còn cam kết tổ chức đào tạo bài bản và hướng dẫn thực hành trực tiếp tại công trường nhằm giúp người lao động nhanh chóng thích nghi với môi trường làm việc, hướng tới cơ hội phát triển nghề nghiệp lâu dài trong hệ sinh thái của tập đoàn.

Mới nhất, tháng 7 vừa rồi, Công ty CP Xây dựng VinCons đã xây dựng được đội ngũ khoảng 100.000 công nhân cơ hữu, chính thức trở thành một trong những tổng thầu xây dựng có quy mô nhân sự lớn nhất VN. Dù vậy, để đáp ứng khối lượng công việc khổng lồ từ hàng loạt đại dự án đang đồng loạt triển khai trên cả nước, VinCons thông báo tiếp tục tuyển dụng diện rộng hàng loạt vị trí thuộc 2 khối chủ lực là khối xây dựng và khối cơ điện (M&E). Đáng chú ý, để giải quyết triệt để bài toán thiếu hụt thợ tay nghề cao, VinCons áp dụng chính sách đãi ngộ "vô tiền khoáng hậu" là chấp nhận ứng viên chưa có kinh nghiệm, tổ chức đào tạo nghề miễn phí và vẫn trả lương đầy đủ trong suốt thời gian học việc. Đi kèm với đó là mức thu nhập hấp dẫn (công nhân cơ hữu có thể đạt từ 14 - 33 triệu đồng/tháng, tổ trưởng đạt 35 - 48 triệu đồng/tháng), hỗ trợ miễn phí 3 bữa ăn mỗi ngày, bố trí ký túc xá điều hòa miễn phí điện nước và lộ trình thăng tiến rõ ràng.

Hay Novaland cũng đang đẩy mạnh công tác tuyển dụng nhân tài. Cuối tháng 6 vừa qua, tập đoàn này đã tuyển dụng hơn 1.000 vị trí việc làm ngành xây dựng, từ quản lý dự án, giám sát thi công, kỹ thuật, thiết kế đến các vị trí chuyên môn… khi hàng loạt các dự án được tháo gỡ pháp lý, triển khai trở lại.

Việc các tổng thầu và chủ đầu tư lớn như VinCons, Vingroup, ACV hay Novaland đồng loạt tuyển dụng cũng như chuyển hướng sang mô hình "tự đào tạo, trả lương học việc và gắn liền với sinh kế địa phương" phản ánh một bước ngoặt lớn trên thị trường lao động. Thay vì thụ động tìm kiếm lực lượng thợ giỏi vốn đang vô cùng khan hiếm, các DN đã chấp nhận đầu tư ngân sách để chủ động "sản xuất" và chuẩn hóa nguồn nhân lực từ gốc.

Tái cấu trúc nhưng không thu hẹp cơ hội việc làm

TS Trần Việt Anh, Phó hiệu trưởng phụ trách Trường ĐH Hùng Vương TP.HCM, đánh giá diễn biến hiện tại không phải là sự thu hẹp mà là một cuộc tái cấu trúc rất mạnh mẽ của thị trường việc làm. Đây là hiện tượng mà hầu hết các nền kinh tế khi bước vào giai đoạn chuyển đổi số và AI đều phải trải qua. "Thông tin nhiều NH, DN công nghệ hay DN sản xuất cắt giảm hàng nghìn lao động thời gian qua dễ tạo cảm giác cơ hội việc làm đang thu hẹp. Song nếu nhìn toàn bộ nền kinh tế, bức tranh lại khác", TS Trần Việt Anh nhấn mạnh.

Cụ thể, nếu nhìn ở một phía, nhiều DN đang tinh giản những vị trí mang tính lặp lại, xử lý thủ công hoặc có thể được tự động hóa bằng AI và công nghệ số như nhân viên nhập liệu, kế toán xử lý chứng từ hay chăm sóc khách hàng theo quy trình cố định. Mặt khác, rất nhiều công ty lại đang tuyển dụng quy mô lớn. Các dự án hạ tầng quốc gia, đường sắt, cao tốc, sân bay, cảng biển, nhà ở xã hội đang tạo ra nhu cầu rất lớn về kỹ sư, công nhân kỹ thuật và lao động xây dựng. Khu vực sản xuất xuất khẩu, logistics, thương mại điện tử, kinh tế số, du lịch, dịch vụ, năng lượng tái tạo và bán dẫn cũng đang mở ra hàng chục nghìn việc làm mới.

Ngay cả thương mại điện tử cũng là một ví dụ điển hình. Khi một cửa hàng truyền thống chuyển sang bán hàng trực tuyến, có thể số lượng nhân viên bán hàng trực tiếp giảm đi, nhưng lại xuất hiện rất nhiều vị trí mới như vận hành sàn thương mại điện tử, marketing số, livestream, sáng tạo nội dung, quay dựng video, thiết kế hình ảnh, quản trị dữ liệu, đóng gói, kho vận và giao hàng. Bởi AI có thể hỗ trợ viết nội dung hoặc trả lời khách hàng, nhưng AI không thể tự đóng gói hàng hóa, xây dựng thương hiệu hay tạo trải nghiệm cho khách hàng. Điều đó cho thấy AI không chỉ thay thế việc làm mà còn tạo ra những loại việc làm hoàn toàn mới. Nhiều nghiên cứu quốc tế cũng chỉ ra rằng trong các cuộc cách mạng công nghiệp trước đây, mỗi công nghệ mới đều làm mất đi một số nghề, nhưng đồng thời tạo ra nhiều nghề mới với giá trị gia tăng cao hơn. AI cũng sẽ đi theo quy luật đó.

"Điều đang thay đổi không phải là quy mô việc làm mà là cấu trúc việc làm. Nếu trước đây thị trường lao động cạnh tranh chủ yếu bằng sức lao động thì hiện nay cạnh tranh bằng năng lực học hỏi và khả năng thích ứng", TS Trần Việt Anh nhìn nhận.

Dưới góc độ một cơ sở đào tạo đại học, TS Trần Việt Anh thừa nhận, đây là thách thức nhưng cũng là cơ hội rất lớn. Các trường đại học không thể tiếp tục đào tạo sinh viên chỉ để làm một công việc cố định trong 30 hay 40 năm. Chúng ta phải đào tạo những con người có khả năng học tập suốt đời, có năng lực thích ứng với nhiều nghề nghiệp khác nhau và có thể liên tục cập nhật kỹ năng khi công nghệ thay đổi.

Ông Trần Việt Anh chia sẻ: "Tôi thường nói với sinh viên rằng: AI không lấy việc của con người; người biết sử dụng AI sẽ thay thế người không biết sử dụng AI. Vì vậy, điều người lao động cần chuẩn bị không phải là cạnh tranh với AI, mà là học cách làm việc cùng AI. Tôi cho rằng thị trường lao động VN trong 5 - 10 năm tới sẽ không thiếu việc làm, nhưng sẽ thiếu rất nhiều lao động có kỹ năng mới. Vì vậy, thay vì lo AI lấy mất việc, điều quan trọng hơn là chuẩn bị để nắm bắt những công việc mà AI đang tạo ra. Nói một cách ngắn gọn, thị trường lao động hiện nay không phải đang "co lại", mà đang "chuyển làn". Cơ hội việc làm không mất đi, mà đang dịch chuyển sang những ngành nghề có hàm lượng công nghệ, sáng tạo và giá trị gia tăng cao hơn. Ai thích ứng nhanh sẽ có nhiều cơ hội hơn; ai chậm thay đổi sẽ gặp nhiều thách thức hơn".

Đồng quan điểm, TS Nguyễn Trung Nhân lưu ý, đối với AI, không nên lo sợ nó làm mất việc làm của con người vì đó cũng chỉ là một công cụ hỗ trợ cho con người. TS Nhân ví dụ: Trước đây để chuẩn bị một bài giảng, có khi ông mất cả tuần; nhưng nay nhờ AI hỗ trợ chỉ cần khoảng 1 giờ. Điều này cho thấy hiệu suất công việc nâng cao gấp nhiều lần. Chính vì vậy, bản thân người lao động phải tự nâng cao, cập nhật kỹ năng, nhất là sử dụng công nghệ để hỗ trợ cho công việc. Các trường đào tạo chủ động cập nhật chương trình giảng dạy sát với thực tế và xu hướng phát triển của khoa học, công nghệ.