Thiệt hại nhà máy lọc dầu Nga qua ảnh vệ tinh

Dữ liệu ảnh nhiệt vệ tinh cho thấy thiệt hại tại các nhà máy lọc dầu Nga sau chiến dịch tập kích bằng UAV tầm xa của Ukraine.

Ukraine thời gian qua liên tục phóng máy bay không người lái (UAV) tầm xa vào các nhà máy lọc dầu nằm sâu trong lãnh thổ Nga, cách biên giới hàng nghìn km. Đôi khi các đòn tập kích không gây ra hậu quả đáng kể, nhưng cũng có lúc khiến hoạt động sản xuất dầu bị đình trệ suốt nhiều tháng.

Để đánh giá mức độ tổn thất của các nhà máy lọc dầu Nga bị tập kích, các nhà phân tích đã dựa trên dữ liệu ảnh nhiệt vệ tinh độ phân giải cao do công ty Constellr thu thập. Những hình ảnh này có thể cho thấy thiết bị nào trong nhà máy lọc dầu đang hoạt động, bộ phận nào đã dừng sản xuất hoặc tạm ngừng để bảo trì.

Đám cháy tại nhà máy Kstovo, Nga ngày 20/5. Ảnh: Exilenova Plus+

Đáng chú ý nhất là nhà máy Kstovo của Tập đoàn Lukoil, từng bị Ukraine tập kích nhiều lần trong năm 2025 và tiếp tục trở thành mục tiêu trong chiến dịch gần đây.

Đây là một trong những cơ sở lọc dầu lớn nhất ở miền tây nước Nga, với công suất thiết kế 17 triệu tấn dầu mỗi năm. Hôm 20/5, nhà máy bị UAV Ukraine đánh trúng, khiến xưởng chưng cất sơ cấp AVT-6 bị phá hủy. Đám cháy được ghi lại trong một video đã được xác minh vị trí.

Ảnh vệ tinh hồng ngoại của Constellr chụp nhà máy Kstovo trước và sau trận tập kích cho thấy nhiều thay đổi, gồm một vài khu vực bị cày xới, nhiệt độ nước sông Volga gần đó tăng đáng kể. Nhưng phát hiện then chốt là sự sụt giảm nhiệt độ đột ngột ở vị trí xưởng chưng cất AVT-6, với nhiệt độ trung bình tại đây giảm 3 độ.

Dữ liệu vệ tinh cho thấy thiệt hại tại phân xưởng chế biến dầu chính ở Kstovo sau vụ tấn công ngày 20/5 nghiêm trọng đến mức nó phải dừng hoạt động. Việc dừng hoạt động không chỉ xảy ra ở AVT-6 mà còn ảnh hưởng đến các phân xưởng phụ thuộc, gồm cụm reforming xúc tác xăng và cụm cracking hắc ín.

Ảnh nhiệt vệ tinh cho thấy các cụm AVT còn lại của nhà máy vẫn tiếp tục vận hành, nghĩa là chúng không bị tổn hại sau đòn tập kích. Dù vậy, tính đến cuối tháng 7, cụm AVT-6 vẫn chưa thể hoạt động trở lại khi nhiệt độ vẫn duy trì dưới mức vận hành bình thường.

Đợt tấn công tiếp theo của Ukraine vào nhà máy Kstovo hôm 24/6 được Thống đốc vùng Nizhny Novgorod xác nhận. Dù không có video ghi lại hậu quả vụ tập kích, hình ảnh một chiếc ôtô cháy gần nhà máy cho thấy cuộc tấn công thực sự xảy ra. Các nguồn tin của Reuters cho biết AVT-5, phân xưởng chưng cất nằm cạnh AVT-6, bị hư hại và phải ngừng hoạt động.

Ngày 2/7, xưởng AVT-6 tiếp tục bị tấn công, với video tại hiện trường cho thấy đám cháy bùng lên dữ dội sau vụ nổ.

Ảnh hồng ngoại được vệ tinh chụp ngày 18/7 chỉ ra nhiệt độ tại một phân xưởng của nhà máy sụt giảm mạnh. Thiệt hại ở đây chưa từng được đề cập trong các nguồn tin hay video trên mạng xã hội.

Nhiệt độ cụm cracking xúc tác sụt giảm mạnh từ nửa cuối tháng 5 đến cuối tháng 7, cho thấy Kstovo đã phải ngừng vận hành khu vực này. Đây là quãng thời gian Ukraine tiến hành hai đợt tập kích vào nhà máy và nhiều khả năng đã gây thiệt hại cho các thiết bị quan trọng.

Reuters dẫn các nguồn tin giấu tên cho rằng phân xưởng AVT-5 cũng bị đánh trúng trong hai đợt tập kích này, nhưng dữ liệu vệ tinh cho thấy điều này dường như không đúng vì nhiệt độ tại đây vẫn duy trì ở mức hoạt động bình thường. Ngược lại, thiệt hại ở phân xưởng cracking xúc tác chưa từng được đưa tin, nhưng rõ ràng khu vực này đã ngừng hoạt động.

Tác động của ba đợt tập kích cũng có thể thấy rõ qua dữ liệu giao dịch. Vụ tấn công vào AVT-6 đã khiến doanh số bán nhiên liệu từ điểm giao hàng gần nhất sụt giảm hơn 30%.

Vụ tấn công ngày 24/6 khiến hoạt động bán hàng ngừng hoàn toàn, nhưng nhanh chóng được nối lại. Vụ ngày 2/7, có thể đã đánh trúng phân xưởng cracking xúc tác, khiến nhà máy ngừng hoạt động bình thường trong suốt hai tuần. Theo dữ liệu này, sản lượng đến nay vẫn chưa phục hồi.

Một ví dụ khác là nhà máy lọc dầu Kapotnya ở Moskva, do Gazprom Neft điều hành. Nhà máy có một phân xưởng chưng cất sơ cấp AVT-6 duy nhất.

Nhà máy Kapotnya từng bị nhắm đến trong đợt UAV tập kích Moskva hôm 17/5. Khi đó, Reuters đưa tin vụ tấn công "gây thiệt hại nhỏ cho nhà máy, nhưng hoạt động sản xuất vẫn được tạm dừng để đảm bảo an toàn".

Tuy nhiên, việc dừng hoạt động này không thể hiện trong dữ liệu giao dịch. Lượng nhiên liệu bán từ ga Yanichkino, nơi kết nối với Kapotnya, vẫn diễn ra bình thường.

Ảnh vệ tinh của Constellr chụp đêm 23/5 cho thấy nếu nhà máy phải dừng hoạt động sau vụ tấn công như Reuters đưa tin, thời gian tạm ngừng cũng không kéo dài. Ảnh hồng ngoại chỉ ra nhà máy vẫn duy trì hoạt động, đặc biệt tại các phân xưởng chưng cất dầu sơ cấp AVT-6 và KUPN, cùng các phân xưởng cracking xúc tác, xử lý hydro xăng và diesel, sản xuất hydro và lưu huỳnh.

Đến ngày 16/6, xưởng AVT-6 của nhà máy này bị UAV Ukraine đánh trúng, gây ra đám cháy lớn được nhiều nhân chứng ghi lại. Hai ngày sau, nhà máy tiếp tục bị tấn công, nhưng lần này các UAV đánh trúng bồn chứa dầu.

Ảnh vệ tinh nhà máy vào ngày 27/7 cho thấy xưởng AVT-6 duy nhất tại đây đã bị hư hại trong đòn tập kích. Bức xạ nhiệt của hầu hết các cụm chế biến dầu đều giảm mạnh so với trước đợt tấn công.

Thế nhưng, dữ liệu giao dịch lại khiến bức tranh trở nên phức tạp. Khối lượng giao dịch hàng ngày của tất cả sản phẩm xăng dầu từ ga Yanichkino cho thấy giao dịch tạm dừng sau đợt tập kích ngày 16/6, nhưng đã nối lại khoảng một tuần rưỡi sau đó.

Khối lượng phục hồi dần trong tháng 7 trước khi ổn định trong tháng 8. Con số 4.000 tấn xăng dầu mỗi ngày trong tháng 8 tuy thấp hơn mức 5.500 tấn của tháng 5, nhưng sự sụt giảm này có thể không chứng tỏ nhà máy phải cắt giảm sản lượng.

Giới quan sát cho rằng có hai giả thuyết cho trường hợp này. Một là nhà máy có thể đã tạm dừng để bảo trì, sửa chữa đúng vào ngày 27/7. Nếu đợt dừng này chỉ kéo dài vài ngày, nó sẽ không ảnh hưởng lớn đến công suất tổng thể, nhưng vẫn hiển thị trên ảnh hồng ngoại vệ tinh.

Hai là các sản phẩm xăng dầu có thể đã được vận chuyển đến nhà máy Kapotnya từ những cơ sở lọc dầu lân cận, bằng đường ống dẫn hoặc đường sắt. Theo giả thuyết này, nhà máy lọc dầu Moskva thực chất đang "đóng băng".

Tuy nhiên, Sergey Vakulenko, chuyên gia nghiên cứu cao cấp tại Trung tâm Carnegie Nga - Á-Âu ở Berlin, cho rằng giả thuyết thứ hai không khả thi. Theo ông, nhà máy Kapotnya có thể đã tạm dừng hoạt động trong vài ngày để sửa chữa sau đòn tấn công UAV của Ukraine.

Thanh Tâm (Theo Meduza, Kyiv Independent, AFP)