Tổn thương thật từ mạng ảo

Những lời miệt thị "ghim mãi trong tim"

Lê Khánh Linh (28 tuổi), chủ một tiệm bánh bao ở Hà Nội, được biết đến là một TikToker với biệt danh "Béo mà cháy". Xuất hiện trên mạng xã hội với hình ảnh một cô gái tràn đầy năng lượng, tự tin và hài hước, nhưng ít ai biết rằng phía sau những clip vui vẻ ấy là cả một hành trình đối diện với body shaming kéo dài nhiều năm.

Ở tuổi 18, khi bạn bè còn ngồi trên ghế nhà trường, Linh đã lựa chọn lập gia đình và làm mẹ. Sau sinh, từ cô gái nặng 46 kg, cô tăng gần 30 kg. Sự thay đổi ngoại hình trở thành tâm điểm của những lời bàn tán trên mạng xã hội. Có người ví von cô như "con heo chảy mỡ bụng". Có người buông lời: "nhìn ngứa mắt quá", "ăn ít thôi", "trông như con đuông dừa", "bụng to như sắp đẻ"...

Cô thừa nhận đã nhiều lần cố gắng giảm cân nhưng chưa thành công. Mỗi lần cô mở điện thoại là một lần đối diện với những bình luận tiêu cực, như những nhát cắt vô hình vào lòng tự trọng. "Người ta thường nói những lời khen có cánh chẳng bao giờ dễ nhớ, nhưng những lời chê khắt khe thì ghim mãi trong tim.

Đọc những lời bình luận toxic (tiêu cực), mình buồn, mặc cảm lắm. Nhiều lúc mình tự hỏi, sao người ta có thể có những ác cảm, nhận xét phiến diện về người khác dù không biết họ là ai", Linh chia sẻ.

Kẻ xấu dùng công nghệ AI tạo ra hình ảnh, video giả mạo nhằm mục đích tống tiền

Ảnh: Chụp màn hình

Giữa áp lực ấy, thay vì thu mình lại, Linh chọn cách đối diện. Hằng ngày cô vẫn lên mạng chia sẻ về cuộc sống thường ngày, lan tỏa năng lượng tích cực và xây dựng thương hiệu thời trang ngoại cỡ dành cho phụ nữ có thân hình mũm mĩm. 

"Mình luôn biết mình không đẹp và còn nhiều thiếu sót. Để có thể tích cực, bản thân mình cũng đã trải qua đầy rẫy những tiêu cực. Nếu mình đắm chìm trong năng lượng tiêu cực, nó sẽ làm phân tán tư tưởng, ảnh hưởng đến cuộc sống của mình và gia đình. May mắn là mình có chồng bên cạnh luôn yêu thương và động viên vợ", cô nói.

Từ câu chuyện của Khánh Linh cho thấy body shaming không chỉ là vài câu nói bông đùa. Đó là sự xâm phạm trực tiếp đến danh dự, nhân phẩm. Trong thời đại mạng xã hội, nơi ngoại hình dễ bị phán xét và chuẩn mực cái đẹp bị bóp méo bởi ứng dụng chỉnh sửa, bộ lọc và thuật toán, khiến nhiều người rơi vào vòng xoáy tự ti. Không ít trường hợp bị lo âu, trầm cảm, thậm chí có hành vi tiêu cực khi bị miệt thị.

Không chỉ người trưởng thành, trẻ em là nhóm dễ tổn thương nhất. Độ tuổi tiếp cận mạng xã hội ngày càng sớm, trong khi phụ huynh loay hoay kiểm soát các thiết bị điện tử, thì trẻ nhanh chóng chuyển sang TikTok, Instagram, Threads, Telegram… Các nhóm kín xuất hiện ngày càng nhiều, khiến việc giám sát thêm khó khăn.

Theo bà Lê Thị Mai Quyên, chuyên gia tư vấn Tổng đài quốc gia Bảo vệ trẻ em 111, thời gian gần đây tổng đài tiếp nhận nhiều trường hợp trẻ em gái từ 11 - 16 tuổi bị nói xấu, bình luận xúc phạm trên Facebook, TikTok hoặc trong các hội nhóm lớp. Có em 11 tuổi bị bạn bè miệt thị ngoại hình công khai dưới các video theo trào lưu, những lời bình luận khiếm nhã, thậm chí là đụng chạm cơ thể khiến em xấu hổ và suy sụp. Các em không biết chia sẻ với ai nên đã gọi điện đến tổng đài cầu cứu các chuyên gia tư vấn.

Những bình luận body shaming trên mạng xã hội

Ảnh: Chụp màn hình

"Ở độ tuổi 11 - 16, các em thường có nhu cầu được xã hội công nhận rất lớn. Những bình luận bôi nhọ trên mạng có sức công phá mạnh mẽ đến lòng tự trọng. Chúng ta không thể xóa sạch mọi bình luận tiêu cực, vì vậy cần xây dựng bản lĩnh tâm lý cho trẻ từ bên trong", bà Quyên nhấn mạnh.

"Ác mộng" mang tên deepfake

Nếu body shaming là sát thương từ lời nói, thì deepfake - công nghệ sử dụng trí tuệ nhân tạo (AI) để cắt ghép, tạo ra các hình ảnh, video nhạy cảm gây hiểu nhầm - lại là "cơn ác mộng" đối với các nạn nhân.

Bà Lê Thị Mai Quyên cho biết: "Mạng xã hội là mạng ảo, nhưng tổn thương là thật. Có trường hợp trẻ tham gia các hội nhóm cùng sở thích rồi làm quen, trò chuyện qua video call. Những đối tượng xấu đã chụp lại màn hình và đe dọa, ép buộc trẻ phải thực hiện những hành động gợi cảm hơn hoặc gửi hình ảnh nhạy cảm. Những tình huống này thường rơi vào nhóm độ tuổi THCS, THPT".

Nhân viên Tổng đài 111 tiếp nhận, tư vấn và xử lý các thông tin bảo vệ trẻ em miễn phí 24/7

Ảnh: Thu Hằng

Nghiêm trọng hơn, các tình huống bị dụ dỗ qua video call, bị chụp màn hình và đe dọa phát tán nếu không gửi thêm hình ảnh nhạy cảm. Không ít trẻ rơi vào bẫy "yêu đương online", bị ép chụp ảnh riêng tư rồi tống tiền cả gia đình.

Từng hỗ trợ nhiều nạn nhân nữ bị cắt ghép hình ảnh nhạy cảm để tống tiền, chuyên gia an ninh mạng Ngô Minh Hiếu (Hiếu PC) cho biết: "Chỉ cần 30 giây, kẻ xấu có thể dùng AI tạo ra hình ảnh hay video giả mạo. Các đối tượng này đăng lên Telegram hoặc các trang web "đen" ở nước ngoài. Dù chúng tôi có hỗ trợ gửi báo cáo, nhưng không phải nền tảng nào cũng hỗ trợ gỡ bỏ".

Theo ông Hiếu, nhiều bẫy tình cảm được giăng ra rất tinh vi. Đối tượng sử dụng hình ảnh của người khác để kết bạn, xây dựng lòng tin, dụ nạn nhân gửi ảnh chân dung hoặc gọi Facetime, sau đó cắt ghép thành nội dung nhạy cảm để tống tiền.

"Lừa đảo sử dụng AI, deepfake ngày càng gia tăng và chưa có dấu hiệu dừng lại. Có trường hợp nạn nhân bị ảnh hưởng tâm lý nặng nề, không dám đến trường vì bạn bè trêu chọc, cuối cùng phải chuyển trường, thậm chí chuyển nơi ở. Đáng nói, người phát tán đôi khi là bạn cùng lớp, bạn quen qua game, mạng xã hội", ông Hiếu PC cảnh báo.

Kích hoạt "lá chắn số"

Các chuyên gia nhìn nhận, việc gỡ bỏ hình ảnh, video, bài đăng chỉ là giải quyết phần ngọn. Để tránh bị tội phạm tiếp cận, bà Đinh Thị Như Hoa, Cục An ninh mạng và phòng chống tội phạm sử dụng công nghệ cao (Bộ Công an), khuyến cáo người dùng mạng xã hội cần cảnh giác cao độ khi kết bạn trực tuyến. Hãy kiểm tra thông tin cá nhân, danh sách bạn chung, bài đăng, tương tác, ảnh đại diện.

"Nếu tài khoản của họ chỉ toàn người lạ và không có bạn chung thì hãy cẩn thận. Bạn nên kiểm tra nơi ở, trường học hoặc thông tin trên trang cá nhân có hợp lý và khớp với người quen biết không; đồng thời xem các bài đăng, bình luận, hoặc tương tác của họ nếu trống rỗng hoặc chỉ toàn nội dung quảng cáo, có thể là tài khoản giả", bà Hoa nói.

Để tự bảo vệ, chuyên gia Ngô Minh Hiếu khuyến cáo người dùng không kết bạn với người lạ; không công khai danh sách bạn bè; hạn chế đăng thông tin cá nhân; đặt tài khoản ở chế độ bạn bè; tuyệt đối không gửi hình ảnh, clip nhạy cảm cho bất kỳ ai, kể cả người yêu.

"Không gian mạng mở ra cơ hội thể hiện bản thân, kết nối và sáng tạo, nhưng đi cùng đó là những rủi ro, danh tính có thể bị bóp méo, hình ảnh bị cắt ghép. Giữa thời đại AI bùng nổ, bảo vệ quyền riêng tư và phẩm giá cá nhân không còn là câu chuyện của riêng ai. 

Đó là trách nhiệm của gia đình, nhà trường, nền tảng công nghệ và cả cộng đồng, để mỗi người, đặc biệt là trẻ em và phụ nữ, không phải trở thành nạn nhân trên không gian mạng. Hãy là người dùng mạng xã hội văn minh, cùng chung tay xây dựng không gian mạng an toàn, tích cực và đúng pháp luật", chuyên gia Ngô Minh Hiếu nói.