Vai trò của Quỹ đầu tư quốc gia với các dự án chiến lược

Quỹ đầu tư quốc gia được kỳ vọng trở thành công cụ huy động nguồn vốn dài hạn cho các dự án hạ tầng chiến lược, công nghệ và chuyển đổi xanh tại Việt Nam.

Sau gần 40 năm đổi mới, Việt Nam bước vào giai đoạn tăng trưởng mới, với trọng tâm là khoa học công nghệ, chuyển đổi số, hạ tầng hiện đại và phát triển xanh. Theo tính toán của Bộ Tài chính, Việt Nam cần khoảng 38,5 triệu tỷ đồng trong những thập niên tới để phát triển hạ tầng chiến lược, chuyển đổi xanh, năng lượng, logistics và công nghệ cao. Trong khi đó, dư địa ngân sách nhà nước còn hạn chế, hệ thống tín dụng thương mại chủ yếu dựa trên nguồn vốn ngắn hạn, khó đáp ứng nhu cầu của các dự án có thời gian hoàn vốn hàng chục năm.

Trong bối cảnh đó, Nghị quyết 79 của Bộ Chính trị định hướng tái cơ cấu Tổng công ty Đầu tư và Kinh doanh vốn Nhà nước (SCIC), tiến tới hình thành Quỹ đầu tư quốc gia. Chính phủ giao Bộ Tài chính hoàn thiện phương án cơ cấu lại SCIC.

SCIC được định hướng tái cơ cấu để hình thành Quỹ đầu tư quốc gia. Ảnh: SCIC

Quỹ đầu tư quốc gia được kỳ vọng đóng vai trò bổ sung cho hệ thống tài chính hiện nay, giúp điều tiết và dẫn dắt nguồn vốn nhà nước mà không thay thế các động lực tăng trưởng như đầu tư công, tín dụng ngân hàng hay vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài (FDI). Khi đi vào hoạt động, định chế này có thể góp phần giải quyết ba bài toán lớn của nền kinh tế, gồm huy động nguồn vốn dài hạn, khai thác hiệu quả tài sản công và phát triển thị trường vốn.

Trước hết, Quỹ đầu tư quốc gia có thể giúp khơi thông dòng vốn dài hạn cho các dự án chiến lược. Hiện tỷ lệ tín dụng trên GDP của Việt Nam đã ở mức khoảng 140%, trong khi tốc độ tăng trưởng huy động vốn chỉ bằng khoảng một nửa tăng trưởng tín dụng. Điều này khiến hệ thống ngân hàng gặp khó khi tài trợ các dự án có thời gian hoàn vốn 20-30 năm như hạ tầng giao thông, năng lượng hay logistics.

Theo bà Vương Thị Huyền, Tổng giám đốc Fast Capital, quỹ có thể trở thành đầu mối tập hợp nguồn vốn từ các quỹ hưu trí, doanh nghiệp bảo hiểm và các tổ chức tài chính quốc tế như ADB, MIGA, DBS hay UOB - những nhà đầu tư có nguồn vốn dài hạn nhưng cần một đối tác nội địa đủ năng lực quản trị và cơ chế phân bổ rủi ro minh bạch.

Bên cạnh việc huy động vốn, Quỹ đầu tư quốc gia còn được kỳ vọng phát huy hiệu quả khối tài sản công hiện có. Việt Nam đang sở hữu lượng lớn vốn nhà nước tại doanh nghiệp và nhiều tài sản hạ tầng có giá trị. Nếu vận hành theo cơ chế thị trường, quỹ có thể thực hiện chứng khoán hóa tài sản, bán quyền khai thác hoặc phát triển các sản phẩm tài chính dựa trên dòng tiền của dự án, qua đó chuyển các tài sản tĩnh thành nguồn lực phục vụ đầu tư và phát triển.

Một vai trò khác của Quỹ đầu tư quốc gia là góp phần phát triển thị trường vốn. Dù thị trường chứng khoán Việt Nam đã được FTSE công nhận là thị trường mới nổi, nguồn cung doanh nghiệp quy mô lớn và các sản phẩm đầu tư chất lượng vẫn còn hạn chế. Theo các chuyên gia, quỹ có thể thúc đẩy quá trình cổ phần hóa, thoái vốn và đưa thêm các doanh nghiệp lớn lên sàn, tạo thêm hàng hóa cho thị trường, đồng thời thu hút dòng vốn đầu tư dài hạn trong và ngoài nước.

Đề án hình thành Quỹ đầu tư quốc gia được xây dựng trên nền tảng gần 20 năm hoạt động của Tổng công ty Đầu tư và Kinh doanh vốn Nhà nước (SCIC). Thành lập năm 2006, SCIC là mô hình tách bạch giữa chức năng quản lý nhà nước và chức năng đại diện chủ sở hữu vốn tại doanh nghiệp, thực hiện vai trò cổ đông thông qua người đại diện vốn thay vì can thiệp hành chính vào hoạt động sản xuất, kinh doanh.

Đến nay, SCIC quản lý danh mục hơn 100 doanh nghiệp với giá trị thị trường khoảng 8 tỷ USD. Lũy kế từ khi thành lập, tổng công ty đạt hơn 114.500 tỷ đồng lợi nhuận trước thuế, nộp ngân sách hơn 103.400 tỷ đồng và duy trì tỷ suất sinh lời trên vốn chủ sở hữu (ROE) bình quân 13,3% mỗi năm. SCIC cũng từng đầu tư 14.665 tỷ đồng hỗ trợ Vietnam Airlines vượt qua giai đoạn chịu ảnh hưởng của đại dịch Covid-19.

SCIC học tập kinh nghiệm mô hình Quỹ đầu tư quốc gia Singapore. Ảnh: SCIC

Lãnh đạo SCIC cho biết, đơn vị đang nghiên cứu kinh nghiệm của nhiều quỹ đầu tư quốc gia trên thế giới như Singapore, Trung Quốc, Malaysia và Indonesia. Trong đó, Temasek của Singapore được xem là mô hình tham khảo nhờ vận hành theo cơ chế thị trường, đầu tư chiến lược trong và ngoài nước, hướng tới gia tăng giá trị tài sản quốc gia. Hiện, Temasek hiện quản lý hơn 300 tỷ USD tài sản, với tỷ suất sinh lời dài hạn ổn định 14-15% một năm.

Theo ông Nguyễn Bá Hùng, chuyên gia kinh tế của ADB, giá trị lớn nhất của Temasek nằm ở cách vận hành chuyên nghiệp, độc lập với bộ máy hành chính và tuân thủ tuyệt đối kỷ luật thị trường.

Đại diện SCIC cho biết, đơn vị đang phối hợp với Ngân hàng Thế giới để hoàn thiện đề án trình cấp có thẩm quyền. Quỹ được định hướng trở thành công cụ chiến lược chia sẻ rủi ro cùng khu vực tư nhân trong các lĩnh vực mới như kinh tế số, kinh tế xanh, qua đó góp phần huy động thêm nguồn lực cho tăng trưởng dài hạn.

Minh Ngọc