Xử trí thế nào khi trẻ đuối nước

Trẻ đuối nước cần được hô hấp nhân tạo, hồi sức tim phổi, đưa đến cơ sở y tế trong thời gian sớm nhất.

Đuối nước là tình trạng nước tràn vào đường hô hấp và phổi làm cho cơ thể ngưng trao đổi khí, thiếu oxy nuôi dưỡng tế bào, chức năng sống của cơ thể gián đoạn. Dịp hè, trẻ tham gia hoạt động ngoài trời như du lịch, dã ngoại, bơi lội, tắm suối, sông... nên nguy cơ đuối nước tăng.

Khi thấy trẻ chìm xuống nước, cần cố gắng đưa trẻ vào bờ bằng dây, cây sào dài, bè, phao. Tiếp cận trẻ đuối nước từ phía sau bằng cách nắm tóc hoặc cổ áo kéo ngược ra sau, để mặt, cổ nạn nhân hướng lên trên. Khi đã đưa trẻ vào bờ, cần chọn nơi khô ráo, bằng phẳng, đặt ở tư thế nằm ngửa, song song gọi cấp cứu hỗ trợ.

BS.CKII Nguyễn Đỗ Trọng, khoa Ngoại Nhi, Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh TP HCM, hướng dẫn sơ cứu đúng cách khi trẻ đuối nước.

Quan sát, đánh giá tình trạng sức khỏe: Lay gọi trẻ, nếu còn tỉnh có thể nhấp nháy mắt, cử động tay chân, nôn ói. Nếu không phản ứng, trẻ đã hôn mê.

Sơ cứu với trường hợp trẻ còn tỉnh: Đặt một tay cao ngang vai, tay còn lại vòng qua và để trên má, gác chân đối diện lên chân còn lại. Người lớn cho trẻ nằm nghiêng để tránh hít phải dịch nôn ra, sau đó quan sát xem trẻ có đang thở tốt hay không.

Sơ cứu khi trẻ hôn mê: Người sơ cứu cần nhanh, kiểm tra động mạch cảnh bằng cách đặt hai ngón tay nhẹ vào vị trí giữa hõm cổ, lệch sang phải khoảng 2 cm trong 10 giây. Nếu không bắt được mạch, trẻ có thể ngưng tim và cần được hồi sức tim phổi (CPR) ngay.

Đầu tiên, đặt trẻ nằm trên mặt phẳng cứng, quỳ cạnh ngực trẻ, xác định vị trí ép tim ở giữa ngực, trên đường nối hai núm vú. Dùng khăn hoặc vải sạch lau dịch nôn ói ở miệng, mũi và lấy dị vật nếu có. Với trẻ lớn, đặt hai bàn tay chồng lên nhau để ép tim, trẻ dưới 8 tuổi dùng một bàn tay, trẻ nhũ nhi có thể dùng hai ngón tay. Giữ cánh tay thẳng, ép liên tục 30 lần với tần số 100-120 lần/phút. Độ sâu ép tim khoảng 5-6 cm ở trẻ lớn, 3-4 cm với trẻ 1-8 tuổi và khoảng 1-2 cm với trẻ dưới 12 tháng tuổi.

Sau 30 lần ép tim, tiến hành hà hơi thổi ngạt bằng cách cho trẻ ngửa đầu, nâng cằm lên, kẹp mũi, áp kín miệng người cứu hộ vào miệng trẻ để thổi hai hơi, mỗi hơi khoảng một giây, quan sát lồng ngực nâng lên. Tiếp tục chu kỳ 30 lần ép tim và hai lần thổi ngạt cho đến khi trẻ có nhịp tim trở lại hoặc nhân viên y tế đến hỗ trợ.

BS.CKI Trần Hiếu Thảo, khoa Cấp cứu, Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh TP HCM hướng dẫn hồi sức tim phổi qua mô hình. Ảnh: Bệnh viện cung cấp

Bác sĩ Trọng khuyến cáo khi hồi sức tim phổi cần tránh ép vào bụng trẻ gây nôn dịch trong dạ dày, tăng nguy cơ hít sặc vào phổi, tổn thương nội tạng của trẻ.

Trẻ bị đuối nước thường khó thở, đau sau xương ức, thở nhanh, tăng tiết đờm lẫn máu, nặng hơn có thể tím tái, mất ý thức, co giật, rối loạn nhịp tim, tụt huyết áp... Đuối nước gây suy hô hấp, phù phổi cấp, suy tuần hoàn, phù não do thiếu oxy não, rối loạn điện giải... Nếu phát hiện muộn dẫn đến tổn thương não không hồi phục, thậm chí tử vong.

Bác sĩ Trọng lưu ý một số trường hợp trẻ đuối nước, sau khi thực hiện hồi sức tim phổi, người sơ cứu nghĩ còn nước trong bụng nên dốc ngược trẻ và chạy xung quanh. Cách xử trí này có thể kéo dài thời gian ngừng tim, làm tăng nguy cơ tổn thương não. Khi nhập viện, trẻ phù phổi cấp, phải đặt nội khí quản, thở máy, kiểm soát thân nhiệt theo đích. Một số trường hợp hôn mê sâu nhiều ngày mới có thể cai máy thở, qua cơn nguy kịch.

Để phòng ngừa đuối nước, phụ huynh nên cho trẻ học bơi, không để bé bơi đến mực nước nguy hiểm có biển cảnh báo. Khi trẻ đi thuyền, bè, phà... cần thực hiện đúng quy định về an toàn giao thông đường thủy. Nếu nhà gần vùng nước hoặc đi du lịch đến địa điểm này phụ huynh giám sát trẻ chặt chẽ, phòng nguy cơ đuối nước.

Minh Tâm

Độc giả gửi câu hỏi về nhi sơ sinh tại đây để bác sĩ giải đáp