Mỹ thiếu nhân lực để phá thế thống trị khoáng sản của Trung Quốc

Mỹ tăng tốc đầu tư sản xuất khoáng sản thiết yếu để giảm phụ thuộc Trung Quốc, nhưng gặp nút thắt ở khâu thiếu hụt nhân sự.

Nhằm giảm phụ thuộc vào nguồn khoáng sản chiến lược từ Trung Quốc, kể từ khi trở lại Nhà Trắng, Tổng thống Mỹ Donald Trump đã cho thành lập kho dự trữ khoáng sản chiến lược trị giá 12 tỷ USD. Ông cũng duyệt chi hàng tỷ USD ngân sách liên bang để đẩy mạnh khai thác và chế biến đất hiếm nội địa.

"Chúng ta đang giành lại vị thế xứng đáng của nước Mỹ với tư cách siêu cường khoáng sản thế giới", ông nói với hơn 200 lãnh đạo doanh nghiệp khai khoáng, nhà giáo dục, nhà đầu tư và chính trị gia, hôm 7/8.

Một số khoáng sản được Mỹ xem là chiến lược như antimon ứng dụng để sản xuất pin ôtô và đạn dược; samarium dùng trong điều trị ung thư và vũ khí chính xác; germanium cần thiết cho sản xuất pin mặt trời, thiết bị trong quân sự.

Theo ông Trump, khoáng sản chiến lược là "những nguyên liệu thô tạo nên sức mạnh của nước Mỹ" và chúng cần được khai thác, tinh chế và sản xuất nội địa. Tuy nhiên, tham vọng này đang gặp nút thắt thiếu lượng lao động lành nghề.

Các công ty trong ngành phản ánh khó khăn khi muốn tìm đủ lao động để mở rộng dự án sản xuất. Không chỉ đội ngũ chuyên môn khai khoáng, họ thiếu cả thợ lắp đặt đường ống, thợ điện vì phải cạnh tranh lao động với các trung tâm dữ liệu.

Nhà Trắng mới đây công bố hỗ trợ 180 triệu USD nhằm tăng gấp đôi lượng sinh viên tốt nghiệp đại học ngành khai khoáng vào năm 2028. Gói này gồm 100 triệu USD từ Bộ Năng lượng, dành cho 14 trường đào tạo khai khoáng "tái thiết lực lượng lao động thế hệ tiếp theo".

Cùng với đó, Lầu Năm Góc dành 80 triệu cho 3 trường để "đào tạo thế hệ nhà địa chất, chuyên gia luyện kim và kỹ sư khai khoáng tiếp theo".

"Chúng ta cần thực hiện một số thay đổi mang tính hệ thống trong cách thức quốc gia, tạo cơ hội cho những sinh viên xuất sắc nhất tham gia vào ngành này", Trợ lý Bộ trưởng Năng lượng Audrey Robertson tuyên bố.

Reuters cho biết giới chức Mỹ thừa nhận mạng lưới đại học đào tạo ngành khai khoáng rộng khắp của Trung Quốc là lợi thế quan trọng giúp nước này thống trị hoạt động sản xuất khoáng sản toàn cầu. Theo Politico, nền kinh tế thứ hai thế giới đã phát triển mạng lưới hàng chục trường cao đẳng kỹ thuật chuyên ngành và đại học được nhà nước tài trợ. Chỉ riêng khoa chế biến khoáng sản của Đại học Trung Nam đã có 1.000 sinh viên và 500 học viên sau đại học.

Trong khi đó, Mỹ từng có 25 trường đào tạo ngành khai khoáng vào năm 1982 nhưng hiện chỉ còn 14, do bị cắt ngân sách và giá khoáng sản lao dốc thập niên 1990, theo Hiệp hội Khai khoáng, Luyện kim và Thăm dò (SME).

Lãnh đạo một công ty khoáng sản thiết yếu tại Mỹ cho rằng việc chuyển sản xuất nguyên liệu thô ra nước ngoài đã khiến ngành đào tạo khai khoáng teo tóp dần và bị nước khác bỏ xa. "Giờ hỏi một học sinh trung học rằng có muốn trở thành thợ mỏ không thì thứ bạn nhận lại là ánh mắt ngơ ngác", người này nói.

Một hoạt động đào tạo của Đại học Mỏ Colorado. Ảnh: Colorado School of Mines

Nhận tài trợ chỉ mới là bước đầu, việc củng cố hệ thống đào tạo còn đòi hỏi các trường phải vượt qua những định kiến xã hội. Jerry Downey, Giảng viên tại Đại học Công nghệ Montana, cho biết ngành luyện kim và khai khoáng vẫn mang tiếng xấu vì những phương thức sản xuất trong quá khứ. "Sẽ không có giải pháp tức thời để thay đổi nhận thức công chúng", ông nói.

Ông Aaron Noble, Trưởng khoa Kỹ thuật khai khoáng và khoáng sản tại Viện Bách khoa và Đại học bang Virginia (Virginia Tech), nói cần xây dựng hình ảnh "sản xuất tài nguyên khoáng sản là một nghề có giá trị, công nghệ cao và đổi mới".

Các trường cũng lo không thể mở rộng tuyển sinh đủ nhanh theo kế hoạch của Nhà Trắng. Ông Noble nói mỗi năm khoa đào tạo khoảng 150-200 sinh viên, nhưng nhu cầu hiện tại cao gấp 3-4 lần. "Việc ngành khai khoáng có tham vọng mở rộng lao động sẽ càng khiến chênh lệch cung - cầu lớn hơn", ông nói.

Các chuyên gia nói với Politico rằng, ngay cả khi kế hoạch thành công, số nhân lực bổ sung cũng chỉ đáp ứng được một phần nhỏ nhu cầu toàn ngành. Nhiều người đề xuất thu hút lao động nước ngoài để giải quyết nhanh nút thắt về nhân lực.

Theo một lãnh đạo doanh nghiệp sản xuất nam châm đất hiếm, chính quyền nên cân nhắc chiêu mộ nhân tài từ các đồng minh hoặc một số nước như Ấn Độ. "Những người làm việc trong lĩnh vực khoáng sản thiết yếu hoặc nam châm nên được đối đãi như hoàng gia, bởi kỹ năng của họ là tài sản quốc gia", người này nói.

Nhưng đây không phải điều chính phủ liên bang muốn. "Ưu tiên của Tổng thống Trump là lao động Mỹ", phát ngôn viên Nhà Trắng Taylor Rogers trả lời khi được hỏi vì sao người nước ngoài không nằm trong kế hoạch mở rộng nhân sự ngành khoáng sản thiết yếu.

Thậm chí, chính quyền ông Trump đang cắt giảm mạnh các chương trình vốn từ lâu cung cấp nguồn nhân lực nước ngoài có kỹ năng cho Mỹ. Số này gồm thẻ xanh diện việc làm, thị thực H-1B và thị thực dành cho sinh viên quốc tế.

Một số công ty tìm cách bù đắp thiếu hụt nhân lực bằng cách tăng tự động hóa, dùng trí tuệ nhân tạo (AI) và các công nghệ khác. Nhưng họ thừa nhận khả năng thay thế của công nghệ vẫn có giới hạn. "AI có thể là một công cụ, nhưng không phải giải pháp cho bài toán phát triển lực lượng lao động", một lãnh đạo doanh nghiệp nam châm đất hiếm nói.

Phiên An (theo Reuters, Politico)