1 hour ago
1
Quảng Cáo
0943778078
Giữa đêm khuya, trong chuồng bò, cán bộ nghiên cứu côn trùng lặng lẽ ngồi bất động hàng giờ để hở cánh tay làm “mồi nhử” cho muỗi.
Khi muỗi vừa đậu xuống da, họ lập tức dùng ống hút chuyên dụng bắt lại, cho vào lọ, ghi chú thời gian, địa điểm và chủng loài. Đó là một phần công việc thường ngày của "thợ săn muỗi" - những người âm thầm lần theo dấu vết của các dịch bệnh nguy hiểm như sốt rét, sốt xuất huyết.
Tại khu nuôi muỗi ở Viện Sốt rét - Ký sinh trùng - Côn trùng Trung ương, các nhà nghiên cứu chăm chú kiểm tra từng khay nước, từng chiếc lồng muỗi. Công việc này đòi hỏi tỉ mẩn, chu tất như chăm "con mọn", phải để ý từng chút, quan sát vòng đời, kiểm tra hoạt động của muỗi theo giờ, cho muỗi ăn.
"Đây là công việc đặc biệt vất vả, nhiều nguy cơ nhưng đóng vai trò quyết định trong kiểm soát dịch", PGS Hoàng Đình Cảnh, Viện trưởng Viện Sốt rét - Ký sinh trùng - Côn trùng Trung ương, chia sẻ tại hội nghị Côn trùng học quốc gia lần thứ 12 ngày 21/5 tại Hà Nội. Việc nghiên cứu nhằm tìm hiểu cách thức truyền bệnh, đặc điểm sinh học, sinh thái của muỗi, từ đó đưa ra các biện pháp phòng chống dịch bệnh phù hợp trên thực tế.
Khu nuôi muỗi ở Viện Sốt rét - Ký sinh trùng - Côn trùng Trung ương. Ảnh: Thanh Loan
PGS Cảnh cho hay nhiều nghiên cứu bắt buộc phải dùng người thật làm mồi nhử vì nhiệt độ và mùi cơ thể người mới thu hút được muỗi. Thậm chí, để hiểu tập tính sinh học của muỗi, các nhà nghiên cứu phải đến vùng sâu vùng xa, dựng bẫy ở bìa rừng, dưới gầm nhà sàn, trong chuồng gia súc - những nơi muỗi xuất hiện dày đặc nhất. Có nghiên cứu kéo dài nhiều ngày đêm liên tục nhằm xác định loài muỗi nào hoạt động, thời điểm đốt người và khả năng truyền bệnh ra sao.
TS Nguyễn Văn Dũng, Trưởng khoa Côn trùng, cho biết nuôi muỗi trong phòng thí nghiệm giúp nhà khoa học hiểu rõ đặc điểm sinh học và tập tính của loài truyền bệnh sốt xuất huyết, từ đó xây dựng biện pháp phòng chống hiệu quả. Qua nghiên cứu, các chuyên gia nhận thấy muỗi Aedes thường đẻ trứng ở những nơi chứa nước sạch như chậu cây, lọ hoa, xô chậu hoặc các vật dụng phế thải có nước mưa đọng lại. Loài muỗi này hầu như không sinh sản ở cống rãnh hay nguồn nước bẩn.
Ngoài ra, muỗi Aedes có tập tính trú đậu trong nhà, đặc biệt ở các góc tối, nơi treo quần áo hoặc khu vực ít ánh sáng, thay vì bám trên tường như nhiều người vẫn nghĩ. Theo TS Dũng, nắm rõ tập tính của muỗi giúp ngành y tế đưa ra các biện pháp can thiệp phù hợp như loại bỏ dụng cụ chứa nước sạch, vệ sinh vật dụng quanh nhà và xử lý những vị trí muỗi thường trú đậu.
Muỗi không đơn thuần là côn trùng gây khó chịu mà là mắt xích trung gian truyền nhiều bệnh nguy hiểm. Muỗi Anopheles truyền sốt rét, trong khi muỗi Aedes là véc-tơ chính gây sốt xuất huyết. Ngoài ra, ve, rận, bọ chét... cũng có thể mang mầm bệnh sang người.
PGS Hoàng Đình Cảnh, Viện trưởng Viện Sốt rét - Ký sinh trùng - Côn trùng Trung ương, chia sẻ tại hội nghị. Ảnh: Minh Nhật
Việt Nam từng là một trong những quốc gia có số ca sốt rét rất cao, đặc biệt ở vùng rừng núi và vùng sâu vùng xa. Có thời điểm mỗi năm ghi nhận hàng triệu ca mắc, nhiều trường hợp tử vong do sốt rét ác tính. Tuy nhiên, nhờ hàng chục năm kiên trì chống dịch, từ giám sát ca bệnh, nghiên cứu tập tính muỗi đến phun hóa chất và bảo vệ người dân đi rừng, số ca sốt rét hiện giảm xuống chỉ còn vài trăm ca mỗi năm. Việt Nam đang hướng tới mục tiêu loại trừ hoàn toàn sốt rét vào năm 2030.
Trong khi đó, sốt xuất huyết lại diễn biến ngày càng khó lường. Nếu trước đây dịch thường bùng phát theo chu kỳ, hiện nay bệnh xuất hiện gần như quanh năm và lan rộng tại nhiều địa phương. Các nhà khoa học Việt Nam đang phối hợp với nhiều viện nghiên cứu quốc tế từ Nhật Bản, Australia, Bỉ... để nghiên cứu sâu hơn về vòng đời muỗi và khả năng truyền bệnh của từng loài.
"Hiểu rõ véc-tơ truyền bệnh mới có thể kiểm soát và ngăn chặn dịch hiệu quả", ông Cảnh nói.
Lê Nga
