Vì sao bác sĩ, luật sư, diễn viên... vào 'tầm ngắm' thuế?

Rà soát thuế với những người có thu nhập cao

Thuế TP.HCM vừa xây dựng kế hoạch chuyên đề riêng về tăng cường quản lý thuế thu nhập cá nhân (TNCN) đối với người có thu nhập cao và lực lượng hành nghề độc lập có chứng chỉ, giấy phép. Các lĩnh vực được tập trung rà soát đợt này gồm: Y tế (bác sĩ, dược sĩ, điều dưỡng); giáo dục (giảng viên, giáo viên các cấp); thể thao - văn hóa - du lịch (huấn luyện viên, hướng dẫn viên, diễn viên); cùng nhóm pháp lý và bất động sản (luật sư, công chứng viên, môi giới bất động sản). Trên cơ sở dữ liệu đã thu thập và chuẩn hóa, cơ quan thuế tiến hành kiểm tra toàn diện việc đăng ký, kê khai và nộp thuế của các cá nhân này.

Trước đó, Cục Thuế đã có công văn yêu cầu các cơ quan thuế tăng cường quản lý thuế đối với hoạt động kinh doanh thuộc lĩnh vực nha khoa, chăm sóc sức khỏe, thẩm mỹ.

Người có thu nhập từ 2 nơi trở lên nên rà soát lại nghĩa vụ thuế

ẢNH: NHẬT THỊNH

Ông Đoàn Minh Dũng, đại diện Thuế TP.HCM, cho biết các đối tượng nói trên thường có nhiều nguồn thu nhập khác nhau nhưng lúng túng không biết kê khai ở đâu và kê khai như thế nào. Chẳng hạn bác sĩ vừa làm việc tại cơ sở y tế vừa có phòng khám riêng hoặc khám theo yêu cầu tại các bệnh viện khác, thường gặp khó khăn trong việc xác định khoản thu nhập nào được miễn thuế. Chưa kể, thuế khấu trừ 10% tại nguồn không đồng nghĩa với việc đã hoàn thành nghĩa vụ thuế. Trong khi nhiều người cho rằng sau khi bị khấu trừ 10% thì không cần quyết toán nữa. Tuy nhiên, khoản khấu trừ này chỉ là khoản tạm nộp. Cuối năm, cá nhân vẫn phải thực hiện quyết toán trên cơ sở tổng hợp toàn bộ thu nhập và áp dụng các khoản miễn thuế, giảm trừ (nếu đủ điều kiện) để xác định số thuế phải nộp hoặc được hoàn.

"Kế hoạch này giúp họ xác định rõ các khoản thu nhập nào được miễn, khoản nào không, và địa điểm kê khai đúng quy định. Nó cũng giúp họ phòng ngừa rủi ro pháp lý và phạt chậm nộp, tránh bị rơi vào tình trạng "quên" dẫn đến phát sinh các khoản chậm nộp. Đây cũng là cách để cơ quan thuế khẳng định đã thực hiện tốt công tác tuyên truyền, hướng dẫn trước khi tiến hành các bước quản lý chặt chẽ hơn", ông Đoàn Minh Dũng giải thích.

Ông Lê Văn Tuấn, Giám đốc Công ty TNHH Kế toán Thuế Keytas, giải thích các lĩnh vực như y tế, sức khỏe, giáo dục, văn hóa và pháp lý, môi giới bất động sản… được gọi là "vùng xám thuế" vì đã tạm khấu trừ nhưng chưa thực hiện quyết toán thuế cuối năm, hay một số thu nhập ngành nghề tự do thanh toán bằng tiền mặt cũng là "vùng xám thuế".

Ví dụ, bác sĩ ngoài làm việc tại bệnh viện, nếu có làm thêm khám bệnh ngoài giờ tại nhà, số lượng bệnh nhân khám đông, thu bằng tiền mặt hoặc chuyển khoản..., cán bộ thuế hoặc công an kinh tế có thể quan sát, ước lượng số người khám bệnh hằng ngày để đánh giá thu nhập hằng ngày, hằng tháng… Sau đó, cơ quan thuế đối chiếu với thu nhập đã kê khai trên tờ khai quyết toán thuế hằng năm. Nếu số liệu kê khai thấp hơn nhiều số ước tính, cơ quan thuế sẽ mời làm việc, đồng thời yêu cầu sao kê tài khoản ngân hàng để đánh giá thu nhập thực tế đã nhận chuyển khoản cũng như ước lượng thu nhập đã nhận bằng tiền mặt để yêu cầu người nộp thuế giải trình và tự kê khai lại tổng thu nhập hằng năm. Từ đó, cơ quan thuế sẽ truy thu lại số thuế đã kê khai, nộp thiếu.

Theo chuyên gia, cơ quan thuế vẫn có thể truy vết dù thanh toán bằng tiền mặt, bởi đơn vị chi trả vẫn phải hạch toán khoản chi vào sổ sách

ẢNH: NGỌC THẮNG

Thanh toán tiền mặt không phải "lá chắn" thuế

Luật sư Trần Xoa, Giám đốc Công ty luật Minh Đăng Quang, cho biết nguồn thu nhập của người nộp thuế nhận bằng tiền mặt khá phổ biến trong nhiều lĩnh vực dịch vụ tự do như môi giới bất động sản, biểu diễn nghệ thuật, tiếp thị, huấn luyện viên hay các hoạt động hành nghề độc lập như phòng khám bác sĩ, biểu diễn ca nhạc... Tuy nhiên, luật sư Xoa nhấn mạnh thanh toán bằng tiền mặt không phải là "lá chắn" giúp người nhận thu nhập tránh được sự giám sát của cơ quan quản lý. Điểm mấu chốt không nằm ở việc giao dịch được thực hiện bằng tiền mặt hay chuyển khoản, mà ở việc cá nhân có đăng ký thuế và thực hiện đầy đủ nghĩa vụ kê khai thu nhập hay không.

"Trên thực tế, nhiều người vẫn cho rằng nhận tiền mặt sẽ không để lại dấu vết, song quan điểm này không còn phù hợp trong bối cảnh công tác quản lý thuế ngày càng được số hóa và kết nối dữ liệu. Cơ quan thuế vẫn có thể truy vết dù thanh toán bằng tiền mặt, bởi đơn vị chi trả vẫn phải hạch toán khoản chi vào sổ sách", ông Trần Xoa nói rõ. Theo ông, từ 1.7.2026 khấu trừ thuế 10% đối với thu nhập vãng lai từ 5 triệu đồng trở lên (trước đây là 2 triệu đồng), tuy nhiên dù khấu trừ hay chưa đến mức khấu trừ thì cuối năm khi quyết toán thuế TNCN gửi cho cơ quan thuế thì doanh nghiệp vẫn kê khai thông tin chi tiết người nhận. Từ dữ liệu kê khai của các đơn vị chi trả, cơ quan thuế có thể tổng hợp thu nhập của cùng một cá nhân trên phạm vi toàn quốc. Do đó, việc nhận tiền mặt không làm mất dấu vết giao dịch.

Ông Trần Xoa lưu ý những thay đổi thuế gần đây đối với người nộp thuế có 2 nguồn thu nhập trở lên là "Đăng ký thuế sớm và kê khai đúng sẽ có nhiều lợi ích, thuế có thể thấp hơn và tránh rủi ro pháp lý". Theo phân tích của vị luật sư này, khi đăng ký thuế và thực hiện theo hình thức kinh doanh chỉ phải chịu mức thuế suất tối đa là 7%. Ngược lại, nếu không đăng ký, thu nhập sẽ bị áp vào nhóm tiền lương, tiền công với mức thuế lũy tiến cao nhất lên đến 35%. Đây là điểm khác biệt giữa đăng ký kinh doanh, đăng ký thuế hay không, nếu không đăng ký thì số thuế phải đóng cao hơn rất nhiều. Trong trường hợp đăng ký kinh doanh, đăng ký thuế cá nhân có doanh thu từ 1 tỉ đồng/năm trở xuống sẽ được miễn thuế. Trong khi đó, người không đăng ký vẫn phải nộp thuế theo diện tiền lương, tiền công ngay cả khi doanh thu dưới mức này. Trong trường hợp đăng ký kinh doanh có doanh thu trên 1 tỉ đến 3 tỉ đồng, cá nhân có thể chọn nộp thuế 15% trên thu nhập sau khi đã trừ chi phí. Nếu không đăng ký, cơ quan thuế thường tính thuế trên toàn bộ số tiền nhận được mà không xét đến chi phí thực tế đã bỏ ra.

"Thay vì chờ đến khi bị kiểm tra và bị xử lý, người có thu nhập từ hoạt động kinh doanh hoặc cung cấp dịch vụ nên chủ động đăng ký thuế, lựa chọn phương pháp kê khai phù hợp và thực hiện đầy đủ nghĩa vụ thuế ngay từ đầu. Điều này không chỉ giúp giảm thiểu rủi ro pháp lý mà còn tránh phát sinh các khoản truy thu, tiền chậm nộp và tiền xử phạt có thể lớn hơn rất nhiều so với số thuế phải nộp ban đầu. Một cá nhân hành nghề tự do có được thương hiệu và kiếm được thu nhập nên tuân thủ đúng để tránh bị rơi vào trường hợp trốn thuế", ông Trần Xoa cho hay.