Rủi ro pháp lý khi kinh doanh trên mạng

Doanh thu trên 1 tỉ phải xuất hóa đơn điện tử

Vụ việc Bùi Xuân Huấn (Huấn Hoa Hồng) cùng vợ và những người liên quan bị khởi tố mới đây một lần nữa khiến câu chuyện thuế trong kinh doanh online được chú ý. Theo kết quả điều tra bước đầu, nhóm này tổ chức hoạt động mua bán nước hoa với tổng doanh thu hơn 300 tỉ đồng nhưng không xuất đầy đủ hóa đơn giá trị gia tăng, để một phần doanh thu ngoài sổ sách kế toán, gây thiệt hại nhiều tỉ đồng cho ngân sách nhà nước.

Việc bán hàng online ngày càng gắn với nghĩa vụ hóa đơn, kê khai và quản lý thuế

Ảnh: L.N TẠO BẰNG AI

Khảo sát cho thấy dù lượng giao dịch khổng lồ đang diễn ra mỗi ngày trên mạng xã hội thông qua livestream hay các sàn thương mại điện tử, không ít người vẫn coi đây là nghề tay trái, bán được hàng thì nhận tiền vào tài khoản cá nhân, khách hỏi mới nghĩ đến hóa đơn, còn doanh thu cũng không được theo dõi đầy đủ. Tuy nhiên, nếu vẫn kinh doanh một cách "hồn nhiên" như vậy thì rủi ro rất lớn.

Nghị định số 254/2026 quy định khi bán hàng hóa, cung cấp dịch vụ, người bán (gồm cá nhân, hộ kinh doanh, doanh nghiệp...) phải lập hóa đơn điện tử để giao cho người mua (bao gồm cả các trường hợp hàng hóa, dịch vụ dùng để khuyến mại, quảng cáo, hàng mẫu, hàng hóa, dịch vụ dùng để cho, biếu, tặng), trừ các trường hợp không phải sử dụng hóa đơn điện tử theo quy định.

Trao đổi với PV Thanh Niên chiều 18.8, luật sư Trần Viết Hà, Giám đốc Công ty luật TNHH MTV Hà và cộng sự, lưu ý điều đầu tiên người bán cần hiểu là kinh doanh qua mạng xã hội hay sàn thương mại điện tử vẫn là hoạt động kinh doanh. Việc giao dịch diễn ra trên môi trường mạng không làm thay đổi bản chất nghĩa vụ về thuế và hóa đơn. Theo quy định hiện hành, hộ kinh doanh, cá nhân kinh doanh có doanh thu năm trên 1 tỉ đồng thuộc diện phải áp dụng hóa đơn điện tử.

"Thực tế, hiện rất nhiều người kinh doanh trên mạng vẫn giữ thói quen chỉ xuất hóa đơn khi khách hàng yêu cầu. Nhưng khi người bán đã thuộc diện phải sử dụng hóa đơn điện tử và giao dịch thuộc trường hợp phải lập hóa đơn thì nghĩa vụ này không phụ thuộc vào chuyện người mua có yêu cầu hay không. Vì vậy, nếu không xuất hóa đơn, hậu quả không chỉ dừng ở một khoản tiền phạt", luật sư Hà nhấn mạnh. Cụ thể, tùy số lượng hóa đơn vi phạm, mức phạt hành chính đối với tổ chức có thể lên tới 80 triệu đồng, còn mức phạt tiền đối với cá nhân bằng một nửa mức áp dụng với tổ chức. Chưa kể nếu không xuất hóa đơn dẫn tới kê khai thiếu doanh thu, thiếu số thuế phải nộp, người kinh doanh có thể bị truy thu thuế, tính tiền chậm nộp và xử phạt về hành vi khai sai hoặc trốn thuế tùy tính chất vụ việc.

Nhận tiền vào tài khoản cá nhân thế nào để không vi phạm?

Một vấn đề khác đang khiến nhiều người kinh doanh online dễ gặp rủi ro là tài khoản nhận tiền. Nhiều năm qua, người bán hàng qua mạng thường công khai tài khoản ngân hàng đứng tên cá nhân để khách chuyển khoản. Tiền bán hàng, tiền người thân chuyển, chi tiêu gia đình, thanh toán cá nhân… có thể cùng đi qua một tài khoản. Từ đó xuất hiện cách hiểu rằng từ năm 2026, người bán bắt buộc phải có tài khoản riêng dành cho kinh doanh, nếu tiếp tục nhận tiền vào tài khoản cá nhân sẽ vi phạm pháp luật.

Luật sư Quách Vũ Ân Khoa cho biết pháp luật hiện hành không quy định mọi cá nhân kinh doanh bắt buộc phải sử dụng một tài khoản ngân hàng riêng chỉ dành cho hoạt động kinh doanh. Vì vậy, nhận tiền bán hàng vào tài khoản đứng tên cá nhân không mặc nhiên là hành vi vi phạm. Vấn đề cần xem xét là tài khoản có liên quan đến hoạt động kinh doanh hay không, đã thực hiện các nghĩa vụ thông báo theo quy định chưa và quan trọng hơn, doanh thu thực tế có được ghi nhận, kê khai đầy đủ hay không. Bởi theo quy định, từ năm 2026, hộ kinh doanh và cá nhân kinh doanh phải thông báo cho cơ quan thuế toàn bộ tài khoản ngân hàng, ví điện tử sử dụng trong hoạt động kinh doanh.

Việc nhận tiền qua tài khoản cá nhân không có nghĩa là dòng tiền nằm ngoài phạm vi quản lý thuế. Khi cần thiết, cơ quan quản lý có thể đối chiếu dữ liệu giao dịch, đơn hàng, mã vận đơn, livestream hay thông tin từ nền tảng để xác định doanh thu. Nếu dòng tiền thực tế không được kê khai đầy đủ, rủi ro pháp lý sẽ tăng cao. Vì vậy, dù không phải mọi trường hợp đều bắt buộc mở tài khoản riêng, người bán online nên chủ động tách bạch tiền kinh doanh với chi tiêu cá nhân để dễ theo dõi, kê khai và giải trình. Nếu hoạt động kinh doanh diễn ra thường xuyên, người bán có thể sử dụng tài khoản riêng để nhận, chi tiền phục vụ kinh doanh; ghi chép doanh thu, lưu chứng từ mua vào, bán ra và thường xuyên đối chiếu số liệu với dòng tiền thực tế. Cách làm này vừa thuận tiện quản lý, vừa giảm áp lực giải trình khi cơ quan thuế kiểm tra.

Luật sư Trần Viết Hà nhận xét một rủi ro phổ biến hiện nay là nhiều người vẫn coi bán hàng online chỉ là nghề phụ nên không theo dõi đầy đủ doanh thu, hóa đơn và nghĩa vụ thuế. Tuy nhiên, pháp luật thuế không phân biệt nghề chính hay nghề tay trái. Khi phát sinh doanh thu thuộc diện điều chỉnh thì người kinh doanh phải thực hiện nghĩa vụ tương ứng. Đặc biệt, khi quản lý thuế ngày càng dựa trên dữ liệu, việc kê khai thiếu doanh thu sẽ khó "ẩn" như trước. Dữ liệu hóa đơn điện tử, giao dịch, nền tảng thương mại điện tử và các nguồn hợp pháp khác có thể được đối chiếu để xác định nghĩa vụ thuế.

Các luật sư lưu ý cần phân biệt khai sai với trốn thuế. Trường hợp khai sai dẫn đến thiếu thuế có thể bị xử phạt, truy thu số thuế còn thiếu và tính tiền chậm nộp. Trong khi đó, các hành vi như không lập hóa đơn đồng thời không kê khai doanh thu, cố tình che giấu hoặc chia nhỏ dòng tiền, ghi giá trên hóa đơn thấp hơn thực tế, sử dụng chứng từ không hợp pháp để giảm nghĩa vụ thuế có thể bị xem xét theo hướng trốn thuế. Nếu đủ yếu tố cấu thành tội phạm, người vi phạm có thể bị truy cứu theo điều 200 bộ luật Hình sự. Trường hợp số tiền trốn thuế từ 1 tỉ đồng trở lên, cá nhân vi phạm có thể đối mặt mức phạt tù từ 2 - 7 năm. Vì vậy, người bán hàng online nên theo dõi doanh thu ngay từ đầu, lưu giữ chứng từ, tách bạch dòng tiền và thực hiện đầy đủ nghĩa vụ về hóa đơn, kê khai, nộp thuế.